खोटाङ, १८ असार । जन्तेढुङ्गा गाउँपालिका–२ बोपुङको वासिङ पहिरोले बर्सेनि स्थानीयवासीलाई उठीवास बनाउँदै आएको छ । एक सताब्दीभन्दा पहिलेबाट सुरु भएको बोपुङको वासिङ पहिरो अहिले पनि रोकिएको छैन ।
बुँवाखोलाबाट सुरु भएको पहिरो वि.सं. १९९० सालको महाभूकम्पभन्दा पहिले नै सुरु भएको पितापुर्खाहरुले बताउँदै आएको स्थानीय वृद्ध दीर्घमान राईले जानकारी दिनुभएको छ । “एक सताब्दीभन्दा पहिले सुरु भएको वासिङ पहिरोले दर्जनौँ घर तथा सयौँ रोपनी खेतबारी बगाइसकेको छ । यो पहिरोको यकिन क्षतिको विवरण अहिलेसम्म कसैसँग छैन । तर, वर्षेनी मानिसको घरवास उठाएको छ”, उहाँले भन्नुभयो, “लामो समय अघिदेखि झर्न थालेको पहिरो रोकथाममा कसैले चासो दिएको छैन । ठूलो क्षेत्र ओगटेर वर्षेनी झरिरहने पहिरो अब रोकिने अवस्था पनि छैन ।”
जिल्लाको दक्षिणी क्षेत्रमा पर्ने जन्तेढुङ्गा गाउँपालिका–१ देविस्थान र वडा नं. २ बोपुङको सीमाना भएर बग्ने बुँवाखोलामा झरेको पहिरोले अहिलेसम्म मानवीय क्षति नगरे पनि खोला किनारका खेतबारीलाई बगरमा परिनत गरेको पाइएको छ । आफ्नो प्राण धान्न खेती गर्दै आएको धान खेत पहिरोले पुरेपछि उनीहरु बसाइँ सरेर अन्यत्र गएका छन् ।
वासिङ पहिरोले हुवाला र युराङका स्थानीयवासीले वर्षौँअघिदेखि आवतजावत गर्न प्रयोग गर्दै आएको गोरेटो बाटोसमेत बगाएको युराङ निवासी वृद्ध दीर्घमानले जानकारी दिनुभएको छ । “पहिरो झरेको ठाउँमा पानीको मुहान छ । वर्षाद्को समयमा पानी बगिरहने भएकाले अहिले पनि पहिरो झरिरहेको छ”, उहाँले भन्नुभयो, “धेरै वर्षा भएको समयमा माथिबाट झरेको पहिरोले बुँवाखोलासमेत थुनिने गर्छ । खोला खुनिएको अवस्थामा तल्लो क्षेत्रका स्थानीयवासीलाई समेत जोखिममा पार्ने गरेको छ ।”
वासिङ पहिरोको कारण आसपासका स्थानीयवासी वर्षाद् सुरु हुनासाथ चिन्तित बनेर दिन तथा रात बिताउन बाध्य बनेका छन् । करिब एक किलोमिटर क्षेत्रमा फैलिएर झरेको पहिरोका कारण धेरै मानिस आफ्नो पुर्ख्यौली थातथलो छाड्दै बसाइँ सरेर पूर्वी तराईका विभिन्न जिल्लामा घर निर्माण गरेर बस्दै आएका छन् ।
वासिङ पहिरोभन्दा करिब २०० मिटरमाथि सञ्चालित विजय आधारभूत विद्यालयसमेत जोखिममा रहेको विद्यालयका प्रधानाध्यापक वीरेन्द्र राईले जानकारी दिनुभएको छ । “विद्यालयभन्दा केही तल डुम्रीबोटे र युराङ गाउँ छ । त्यो गाउँ नजिकैसम्म पहिरो आइसकेको छ”, उहाँले भन्नुभयो, “कुनबेला के हुन्छ भन्ने पत्तो छैन । पहिरो नरोकिएकाले जुनसुकै बेला जे पनि हुनसक्छ । सबैले सतर्कता अपनाउन जरुरी छ ।”
टाढाबाट हेर्दा डमरु आधारको देखिने वासिङ पहिरोले साबिक बोपुङ गाउँ विकास समिति (गाविस)को वडा नं. ८ वासिङ र वडा नं. ९ युराङमा सबैभन्दा बढी क्षति गरेको जनाइएको छ । वासिङ पहिरोको बीच भागमा बसोवास गर्दै आएका १५ घर स्थानीयवासी तल्लो क्षेत्रमा पहिरो सुरु हुनासाथ अन्यत्र सरेर गएको स्थानीयवासीले बताएका छन् ।
निरन्तर झरिरहने वासिङ पहिरो बुँवाखोलाबाट करिब डेढ किलोमिटर माथिसम्म सर्दै आइपुगेकाले धेरैवटा गाउँमा जोखिम बढेको बोपुङका वडाध्यक्ष मस्तबहादुर राईले जानकारी दिनुभएको छ । “वासिङ पहिरोले वालिङ, हुवाला, डुम्रेबोटे, आहाले, बाटुला र खरबनीका स्थानीयलाई जोखिममा पारेको छ । वडा र गाउँपालकाको बजेटले यो पहिरो रोकथाम गर्न सकिने अवस्था छैन”, उहाँले भन्नुभयो, “वासिङ पहिरोलाई बेलैमा नियन्त्रण नगर्ने हो भने, आसपासका धेरै मानिस बसाइँ सरेर अन्यत्र जानुपर्ने अवस्था छ । यस विषयमा सम्बन्धित निकायले बेलैमा ध्यान दिन जरुरी छ ।”
बोपुङको वासिङ पहिरोले देविस्थानको तल्लो क्षेत्रमा बसोवास गर्दै आएका स्थानीय किसानले लगाउँदै आएका धानबालीमा बर्सेनि ठूलो क्षति गर्दै आएको वडाध्यक्ष केदारमान राईले जानकारी दिनुभएको छ । छवटा वडा रहेको यो गाउँपालिकाको बोपुङसँगै अन्य वडासमेत पहिरो उच्च जोखिममा रहेको गाउँपालिकाले जनाएको छ ।
